Kenmerken van Sociale Robotica

Een universeel overeengekomen definitie voor sociale robotica bestaat niet. Ook is het nog niet duidelijk wat deze robots doen en wat een robot sociaal maakt. Als u de vraag zou stellen wat een robot sociaal maakt, dan zouden wetenschappers verschillende antwoorden hebben. Hetzelfde geldt voor gebruikers die geen wetenschappers zijn. In What Makes a Robot Social? A Review of Social Robots from Science Fiction to a Home or Hospital Near You door Henschel et al. (2021) worden de kenmerken van sociale robots beschreven, evenals problemen bij sociale robotica en de invloed van neurowetenschappen en cognitieve sociale psychologie.

Hoofdvraag

Wat maakt een robot sociaal, en hoe kunnen inzichten uit neurowetenschappen en sociale cognitie bijdragen aan de verbetering van sociale robotica?

Om deze vraag te beantwoorden, zijn de volgende deelvragen opgesteld:

Wat zijn volgens wetenschappelijke literatuur de belangrijkste kenmerken van een sociale robot?
In hoeverre komen deze kenmerken overeen met die van gebruikers die langdurig met sociale robots leven?
Wat zijn de ontwerpuitdagingen, zoals Uncanny Valley, binnen sociale robotica?
Hoe kunnen neurowetenschappelijke en sociaal-cognitieve inzichten bijdragen aan de ontwikkeling van sociale robots?

1. Wetenschappelijke kenmerken van sociale robots

Volgens Sarrica et al. (2019, as cited in Henschel et al., 2021) zijn er vier belangrijke kenmerken die een robot sociaal maken:

De robot is fysiek belichaamd (embodied).
De robot is deels of volledig autonoom.
De robot kan sociale interactie met mensen aangaan.
De robot communiceert en coördineert met mensen.

Robots die aan deze voorwaarden voldoen, worden binnen de wetenschap als sociaal beschouwd.

2. Gebruikerservaringen en perceptie

Uit onderzoek van De Graaf et al. (2015, as cited in Henschel et al., 2021) blijkt dat niet-wetenschappelijke gebruikers andere accenten leggen. Zij identificeerden acht kenmerken van sociale robots:

Tweerichtingsverkeer in interactie
Emoties en gedachten tonen
De omgeving kunnen waarnemen
Steun bieden zoals een vriend
Autonomie
Gezelligheid
Eigenschappen delen
Wederzijds respect

Hoewel er overlap is met wetenschappelijke inzichten, worden gebruikersverwachtingen vaak beïnvloed door menselijke relaties zoals vriendschap en familiebanden.

3. Ontwerpuitdagingen: Uncanny Valley en meer

Zowel wetenschappers als gebruikers verwachten mensachtig gedrag van sociale robots. Deze benadering wordt binnen de kunstmatige intelligentie aangeduid als Acting Humanly (Russell & Norvig, 1995). Hierbij wordt een robot sociaal genoemd als zijn gedrag niet van dat van een mens te onderscheiden is.

Belangrijke ontwerpuitdagingen zijn onder andere:

Agency: gebruikers moeten het gevoel hebben controle te hebben over de robot.
Embodiment: het fysieke uiterlijk en gedrag van de robot moeten goed afgestemd zijn.
Uncanny Valley: wanneer een robot te veel op een mens lijkt, kan dat leiden tot ongemak of teleurstelling.

Een oplossing is om robots een dierlijk of abstract uiterlijk te geven, waardoor verwachtingen realistischer blijven en de Uncanny Valley vermeden wordt (Brooks, 1991).

4. Bijdragen van neurowetenschappen en sociale cognitie

Sociale wetenschappen spelen nog een beperkte rol in robotica. Toch bieden cognitieve neurowetenschappen en sociale cognitie waardevolle inzichten voor het ontwerp van sociale robots:

Cognitieve neurowetenschappen bestuderen hoe het menselijk brein sociale informatie verwerkt.
Sociale cognitie richt zich op het waarnemen, opslaan en gebruiken van sociale informatie.

Een voorbeeld van toepassing is de robot iCub, die is ontworpen op basis van cognitieve neurowetenschap. iCub leert, net als een kind, via zintuiglijke ervaringen door interactie met de wereld (Newell & Simon, 1976).

Deze empirische benadering helpt sociale robots menselijk gedrag beter te interpreteren en erop te reageren.

Conclusie

Er bestaat geen universele definitie van sociale robotica, maar verschillende perspectieven tonen veel gemeenschappelijke kenmerken. Sociale robotica kan op diverse manieren worden ingezet, en inzichten uit neurowetenschappen en sociale psychologie kunnen helpen om robots menselijker en effectiever te maken in hun interacties.

Aanbevelingen

Voor de verdere ontwikkeling van sociale robotica is het belangrijk dat ontwerpers:

Samenwerken met psychologen, sociologen en neurowetenschappers
Praktijktesten uitvoeren met langdurige interacties in realistische omgevingen
Robots ontwerpen die niet te menselijk zijn qua uiterlijk
Rekening houden met sociale verwachtingen van gebruikers bij het ontwerp van functies

Bronnen

Brooks, R. A. (1991). Intelligence without representation. Artificial Intelligence, 47(1–3), 139–159. https://doi.org/10.1016/0004-3702(91)90053-m

Henschel, A., Laban, G., & Cross, E. S. (2021). What makes a robot social? A review of social robots from science fiction to a home or hospital near you. Current Robotics Reports, 2(1), 9–19. https://doi.org/10.1007/s43154-020-00035-0

Newell, A., & Simon, H. A. (1997). Computer Science as Empirical Inquiry: Symbols and search. In The MIT Press eBooks. https://doi.org/10.7551/mitpress/4626.003.0004

Russell, S., & Norvig, P. (1995). Artificial Intelligence: a Modern Approach. Choice Reviews Online, 33(03), 33–1577. https://doi.org/10.5860/choice.33-1577